محسن عباس نژاد

67

قرآن و طب ( فارسى )

لاخلاص » ، روزه براى تثبيت اخلاص مردم است . و جالب آنكه تنها عبادت مخفى انسان روزه است . البته بديهى است كه در راه نيل به اين هدف فوايد مختلف ديگرى نيز ممكن است براى فرد روزه‌دار حاصل شود كه اين نتايج را در ابعاد مختلف بهداشتى ، روانى ، معنوى ، اجتماعى و اقتصادى ، مىتوان بررسى كرد كه به خواست خداوند در تفسير آيات مربوطه و در اينجا به عنوان مقدمه و به صورت خلاصه برخى از اين ابعاد به شرح زير ذكر مىشود : اثر روزه در تأمين بهداشت جسمى براى روشن شدن مزاياى روزه در بهداشت جسمى نظر اجمالى به مسائل تغذيه و حاصل سوخت‌وساز مواد خوراكى در بدن انسان ، مىتواند راه‌گشا باشد . برنامه‌ى غذايى انسان به غير از موارد قحطى ، فقر و بيمارى معمولا مازاد بر نياز روزانه بوده و در نتيجه از مواد قندى ، پروتئينى و چربى ، ذخايرى در بدن ايجاد مىشود كه سود و زيان اين ذخاير نسبت به انواع مختلف مواد غذايى براى بدن متفاوت بوده كه به نحو گذرا وضعيت آنها به شرح زير بيان مىشود : 1 - افزايش مصرف مواد قندى موجب ورود و ذخيره‌ى آن به صورت گليكوژن در كبد و عضلات مىگردد اين گليكوژن ذخيره شده يا اينكه در جريان كار و فعاليت و افزايش نياز بدن به كالرى ، دوباره به گلوكز تبديل شده و مورد استفاده قرار مىگيرد و يا اينكه به مولكول‌هاى چربى و پروتئين تغيير وضعيت داده و در بدن براى مدتى مىماند . ميزان ذخيره‌ى گليكوژن در كبد افراد بالغ بيشتر از كودكان و در اشخاص جوان سالم بيشتر از افراد پير و بيمار است . مقدار ذخيره‌ى گليكوژن در كبد اطفال حدود 26 / 1 مقدار آن در بالغين است ، ازاين‌رو مىبينيم كه حكمت بهداشتى و علمى واجب نبودن روزه به كودكان ، افراد پير و بيمار را شايد بتوان به اين مطلب ارتباط داد . 2 - افزايش مصرف مواد پروتئينى در بدن نيز از دو طريق صورت مىگيرد : يا اينكه ورود اضافى آنها در بدن ذخاير كبدى كليوى و قلب و عضلات را افزايش داده كه در وقت نياز بدن به انرژى يا انابوليسم مواد پروتئينى يا سنتز سلول جديد ، اين پروتئينهاى ذخيره شده ابتدا از كبد و سپس از ديگر قسمتها به ميزان لازم برداشت شده و مورد استفاده قرار مىگيرد و از اين رو در شرايط طبيعى پيوسته حالت تعادلى بين اسيد آمينه پلاسما و پروتئينهاى سلولى برقرار است . شكل ديگر ذخيره ، تبديل پروتئينهاى مازاد از مصرف ، به كربوهيدراتها و چربيهاست كه در وضعيت ثابت‌ترى در بدن باقى مىماند و به وسيله‌ى كيفيت خاصى به نام عمل حفاظت پروتئين در بدن ، اين ذخاير نگهدارى مىشود . استفاده بدن از ذخاير پروتئينى در گرسنگى طولانى يا فقر شديد پروتئين در برنامه‌ى غذايى ، صورت مىگيرد ؛ چون بدن براى ايجاد انرژى هميشه استفاده از ذخاير كربوهيدراتها و چربىها را بر پروتئينها مقدم مىدارد . همچنين ايجاد گزانتو پروتئين ناشى از متابوليسم مواد پروتئينى و اسيد پيرويك يا اسيد لاكتيك و اسيد استيك حاصل از سوخت‌وساز مواد هيدروكربنه و ذخيره‌ى آنها در اعضاى مختلف مىتواند زمينه ايجاد بعضى بيماريها را فراهم سازد . 3 - وضعيت ليپيدها يا چربىها غذايى و سرانجام آنها : معمولا حدود 10 % وزن بدن انسان از مواد چربى است كه قسمت بيشتر آن به صورت ترى گليسريد متمركز يا ذخيره شده در بافت‌هاى چربى مىباشد كه در وقت نياز بدن به وسيله‌ى آنزيم ليپاز درون سلولى ، هيدروليزه و وارد خون مىشود و از آنجا به درون كبد مىرود . به علاوه بافت چربى و كبد ، اضافه بر دريافت و ذخيره‌ى مواد چربى ، در عمل تهيه يا بيوسنتز چربى كه آن را ليپوژنز مىنامند